گفت و گو با جناب آقای الیاس ارندان، مدیرعامل فومیران پلیمر پیشرو:
متاسفانه در ایران امکان مانور فناورانه در مقیاس جهانی محدود است
ارندان: بنده الیاس ارندان، مدیرعامل مجموعه فومیران پلیمر شریف هستم. مبنای شکلگیری این شرکت به سال ۱۳۹۵ بازمیگردد، زمانی که بهعنوان یک هسته فناور در مرکز رشد دانشگاه علم و صنعت فعالیت خود را آغاز کردیم. در آن مقطع، تمرکز اصلی ما بر تحقیق و توسعه فرمولاسیون اسفنجهای نرم بود و تلاش کردیم دانش فنی بومی در این حوزه ایجاد کنیم.
پس از دو سال فعالیت تحقیقاتی، در سال ۱۳۹۸ تصمیم گرفتیم فعالیتهایمان را ساختارمندتر کنیم و شرکت یورتان پلیمر شریف را بهصورت رسمی تأسیس کردیم. از آن زمان تاکنون، مسیر رشد و توسعه مجموعه با تمرکز بر حوزه بازرگانی تخصصی مواد اولیه و سیستمهای پلییورتان ادامه یافته است.
اگرچه ما خط تولید مستقیم نداریم، اما در قالب تولید غیرمستقیم قراردادی با مجموعههای معتبر صنعتی همکاری میکنیم. در واقع، با شرکتهایی که دارای خطوط تولید پیشرفته هستند وارد مذاکره میشویم و از طریق قراردادهای مشخص، بخشی از تولید آنها را پیشخرید میکنیم. به این ترتیب هم به بهینهسازی ظرفیت تولید همکاران صنعتی کمک میکنیم و هم تأمین پایدار مواد اولیه را برای مشتریان خود تضمین می کنیم.
بهعنوان مثال، در صنعت فوم صندلی خودرو فعالیت گستردهای داریم. در این حوزه با یکی از شرکتهای شناختهشده همکاری قراردادی داریم که طبق توافق، حدود ۸۰ درصد از تولیدات خود را به مجموعه ما اختصاص میدهد. این مدل همکاری برای هر دو طرف، هم از نظر پایداری زنجیره تأمین و هم از جهت تمرکز بر کیفیت و توسعه بازار سودمند است.
مجله پلییورتان- از نظر فناوری و تأمین فنی، چه ویژگیهایی محصولات شما را نسبت به سایر تأمینکنندگان متمایز میکند؟
ارندان: در انتخاب مواد اولیه، برای ما سه عامل کلیدی اهمیت دارد: کیفیت عملکردی، ماندگاری در انبار و ثبات مشخصات فنی .از آنجا که در حجمهای بالا فعالیت میکنیم، یکی از دغدغههای اصلی ما این است که مواد پس از چند ماه نگهداری در انبار دچار افت کیفیت نشوند. بنابراین هنگام خرید، هم به پایداری شیمیایی و هم به زمان ماندگاری (Shelf Life) توجه ویژهای داریم.
از نظر عملکردی نیز مواد باید ویژگیهایی داشته باشند که در شرایط محیطی مختلف، از جمله نوسانات دما و رطوبت، کیفیت خود را حفظ کنند و محصول نهایی از نظر ظاهری و فنی “تمیز” و یکنواخت باشد.
در حوزه محصولات، ما با تنوع بالایی کار داریم. از سیستمهای عایق برای یخچال و فریزر گرفته تا چسبها و فومهای انعطافپذیر. بنابراین، هر گروه محصول الزامات خاص خود را دارد. برای مثال، در فومهای انعطافپذیر پارامترهایی مانند سختی، دانسیته و یکنواختی ساختار سلولی بسیار حیاتی هستند.
یکی از مشکلاتی که در بازار وجود دارد، تفاوت بین دادههای موجود در دیتاشیت و عملکرد واقعی مواد است. گاهی در مشخصات فنی ذکر میشود که مثلاً مقدار سختی یا چگالی در یک محدوده خاص است، اما در عمل ۳۰ تا ۴۰ درصد اختلاف مشاهده میشود. برای ما اصالت و صحت اطلاعات دیتاشیت اهمیت زیادی دارد؛ چون بر اساس همان اطلاعات تصمیمگیری تجاری و قراردادی انجام میدهیم.
به همین دلیل، صرفاً به دیتاشیت بسنده نمیکنیم. پس از خرید اولیه، نمونهگیری انجام میدهیم، تستهای لازم را در شرایط واقعی کاربرد بررسی میکنیم و در صورت تطابق نتایج، خرید نهایی صورت میگیرد. این فرآیند شاید زمانبر باشد، اما باعث میشود اطمینان بالایی نسبت به کیفیت مواد ورودی داشته باشیم.
در نهایت، اگرچه ما تولیدکننده مستقیم نیستیم، اما از طریق همکاری با خطوط تولید همکاران صنعتی، استانداردهای انتخاب و کنترل کیفیت را بهگونهای تنظیم کردهایم که محصول نهایی با سطح کیفی مورد انتظار بازار همخوانی کامل داشته باشد.
مجله پلییورتان- صنعت پلییورتان بهسرعت در حال تحول است. شما برای همگامماندن چه راهبردی دارید؟
ارندان: پخش محصولات ما گسترده است و بهطور مداوم در ارتباط با تولیدکنندگان مختلف داخلی و خارجی قرار داریم. طبیعتاً فناوری پلییورتان در دنیا با سرعت زیادی در حال تغییر و پیشرفت است، اما باید واقعبین بود؛ شرایط جهانی با آنچه در ایران جریان دارد تفاوت قابل توجهی دارد.
ما برای همگام ماندن، بهطور منظم در نمایشگاههای بینالمللی پلییورتان و صنایع وابسته شرکت میکنیم. این حضور به ما کمک میکند که ارتباط مستقیم با تأمینکنندگان خارجی، واحدهای فنی و بخشهای فروش آنها داشته باشیم و از آخرین روندهای فناوری و مواد جدید مطلع شویم.
از سوی دیگر، در داخل کشور، ما با مصرفکنندگان و تولیدکنندگان نهایی در ارتباط نزدیک هستیم و نیازهای واقعی آنها را از بازار دریافت میکنیم. تلاش ما این است که میان آنچه بازار داخلی میخواهد و آنچه در سطح جهانی عرضه میشود نوعی تطابق ایجاد کنیم. در واقع، ما نقش واسطهای فناورانه داریم که سعی میکند نیاز صنعت داخل را با توان تأمین داخلی یا خارجی هماهنگ کند.
در مورد توسعه فناوری، باید بگویم واقعیت این است که در ایران امکان مانور فناورانه در مقیاس جهانی محدود است. البته در سالهای ابتدایی فعالیت ما، یعنی از سال ۱۳۹۵ که در قالب هسته فناور در مرکز رشد دانشگاه علم و صنعت فعالیت میکردیم، تحقیقات گستردهای در حوزه اسفنجهای نرم گیاهی پلییورتان انجام دادیم. بنده مقطع کارشناسی را در دانشگاه صنعتی شریف و کارشناسی ارشد در دانشگاه علم و صنعت گذراندم و حدودا چهار سال به طور مدام در این زمینه کار آزمایشگاهی انجام دادم.
اما تجربه نشان داد که فناوری تا جایی باید توسعه یابد که بازار داخلی ظرفیت جذب آن را داشته باشد. اگر مصرفکننده و تولیدکننده نهایی از فناوری جدید استقبال نکنند، ادامه آن اقتصادی نخواهد بود. بنابراین رویکرد ما این است که فناوری را تا نقطهای پیش ببریم که نیاز و تقاضا از سمت بازار وجود داشته باشد. به این ترتیب هم پویایی علمی حفظ میشود، هم پایداری اقتصادی مجموعه تضمین میگردد.
مجله پلییورتان- وضعیت بازار پلییورتان در ایران و خاورمیانه را چگونه ارزیابی میکنید؟
ارندان: اگر بخواهم تصویری کلی از بازار پلییورتان ارائه دهم، باید بگویم که شرایط ایران با منطقه تفاوتهای قابلتوجهی دارد. بازار داخلی ما از نظر حجم مصرف و گستره کاربرد، نسبتاً تثبیتشده است، یعنی در بخشهایی مانند فومهای نرم و مبلمان و همچنین سیستمهای عایق یخچال و فریزر، به بلوغ نسبی رسیدهایم. این بخشها سالهاست در کشور فعالاند و تغییرات عمده در آنها بیشتر به سمت بهینهسازی فرمولاسیون و کاهش بهای تمامشده مواد اولیه رفته تا توسعه فناوریهای جدید.
اما در سطح منطقه، مخصوصاً در کشورهای همسایه مانند افغانستان، آذربایجان، عراق، ازبکستان و قزاقستان، وضعیت متفاوت است. در این کشورها بازار پلییورتان هنوز در حال شکلگیری است و رشد قابلتوجهی در سالهای آینده پیشبینی میشود. به عنوان نمونه، تا حدود پنج سال پیش در کشور آذربایجان هیچ خط تولید اسفنج نرم وجود نداشت، اما امروز دو خط نیمهاتوماتیک در آنجا فعالاند که هر دو با همکاری مجموعه ما راهاندازی شدند.
در افغانستان نیز تقاضا برای محصولات پلییورتان، بهویژه در حوزه عایقها و مبلمان، بهسرعت در حال افزایش است. با این حال، تأمین مواد برای این بازارها با چالشهایی از جمله مسائل مجوز، محدودیتهای ارزی و پیچیدگیهای صادراتی همراه است. در برخی موارد، حتی مجبور شدیم مواد اولیه را از طریق مسیرهای غیرمستقیم، مانند ارسال از امارات یا چین، تأمین کنیم تا پروژهها متوقف نشوند. از طرف دیگر، در کشورهای منطقه مانند روسیه، ازبکستان و قزاقستان نیز درخواستهای قابل توجهی برای مواد عایق و سیستمهای یخچالی دریافت میکنیم. کشورهای حوزه خلیج فارس نیز بازار مناسبی برای این محصولات دارند، اما پیچیدگیهای صادرات از ایران عملاً ورود ما به آن بازارها را محدود کرده است.
در واقع، به این نتیجه رسیدهایم که انرژی و زمان لازم برای صادرات گاهی از منافع اقتصادی آن بیشتر است. به همین دلیل تمرکز فعلی ما بر گسترش بازار داخلی است، جایی که با همان میزان سرمایهگذاری، بازدهی مطمئنتر و سریعتری داریم. از نظر اقتصادی، مسائل ارزی و گمرکی یکی از بزرگترین چالشهای فعلی صنعت است. شرکتهای بازرگانی مانند ما برای صادرات باید ابتدا قرارداد خرید داخلی ببندند، سپس مراحل ارزی، گمرکی و تسعیر را طی کنند. این فرآیند بسیار پیچیده و زمانبر است. از سوی دیگر، نوسانات نرخ ارز و چند نرخی بودن آن باعث بیثباتی در قیمتگذاریها شده و بسیاری از شرکتها را با مشکل تأمین مواجه کرده است.
در حال حاضر حتی برخی شرکتهای بزرگ تولیدی نیز به دلیل مشکلات ترخیص کالا از گمرک و محدودیتهای ثبت سفارش، با کمبود مواد اولیه روبهرو هستند. به عنوان مثال، شرکتهای چینی مستقر در ایران با سرمایه خودشان مواد را وارد میکنند، اما به دلیل موانع اداری و بانکی، کالاها هفتهها در بندرعباس باقی میمانند. این مسئله، علاوه بر هزینههای سنگین انبارداری، عملاً مانع تداوم جریان تأمین میشود.
در مجموع، اگر بخواهم آینده بازار را جمعبندی کنم، میتوان گفت:
- در داخل ایران، رشد بیشتر در حوزههای سنتی مانند فوم نرم، مبلمان و سیستمهای عایق ادامه خواهد داشت.
- در کشورهای همسایه و آسیای میانه، هنوز ظرفیت توسعه بالا وجود دارد و این کشورها در آستانه صنعتی شدن در حوزه پلییورتان قرار دارند.
- اما چالشهای ارزی، محدودیتهای قانونی و ناهماهنگیهای تجاری، مسیر صادرات را برای شرکتهای ایرانی دشوار کرده است.
مجله پلییورتان- آیا برنامهای برای توسعه فعالیتها در حوزههای خاصتر مانند پلییورتانهای ترموپلاستیک (TPU)، سیستمهای چسب و درزگیر (Adhesives & Sealants) یا پوششهای صنعتی دارید؟
ارندان: در ایران تعداد تولیدکنندگان این ماده بسیار محدود است. به طور دقیق، شاید یک یا دو شرکت دیگر هم فعالیت محدودی داشته باشند، اما در کل انگشتشمار هستند. شرکتهایی که تولید دارند، اغلب ظرفیت محدودی دارند و بخشهایی از تولید، مانندTPU ، در داخل کشور هنوز بهطور کامل انجام نمیشود.
ما از نظر دانش فنی و تئوری TPU اشراف کامل داریم و مطالعه کردهایم، اما هدف ما ورود به تولید مستقیم نیست. فعالیت ما در این حوزه محدود به توزیع و پخش مقیاس کوچک است. برای مثال، برندهایی مانند “میراکل” را میشناسیم و مقدار محدودی از مواد آنها را در کشور توزیع میکنیم و حتی صادرات جزئی هم انجام دادهایم.
اما واقعیت این است که مجوزهای لازم برای صادرات مواد اولیه در اختیار ما نیست. شرکتهای بهنام پروانه بهرهبرداری و جواز تولید مواد اولیه و مجوز صادرات را دارند، در حالی که ما چنین مجوزهایی نداریم. اگر بخواهیم صادرات انجام دهیم، مجبوریم از جواز این شرکتها استفاده کنیم، که در نهایت درصدی از سود به آنها و درصدی به گمرک تعلق میگیرد. این موضوع باعث میشود نتوانیم رقابت قیمتی داشته باشیم.
به همین دلیل، حتی وقتی تجربهای از صادرات داشتهایم، عملاً بیشتر شبیه واسطهگری بین تولیدکننده خارجی و مشتری منطقهای بوده است. به عنوان مثال، چند بار مواد را از چین به آذربایجان فرستادیم، اما این تجربه نشان داد که مشتریها بعداً خودشان مسیر مستقیم واردات را پیدا میکنند و دیگر نیازی به واسطه ندارند.
در نتیجه، تمرکز ما بر بازار داخلی و توزیع محدود و هدفمند است و ورود به تولید مستقیم یا رقابت در صادرات گسترده، با توجه به محدودیتهای قانونی و مجوزی، فعلاً در برنامه شرکت نیست.
مجله پلییورتان- در سالهای اخیر، ترکیبات تقویتشده و کامپاندهای پیشرفته بهعنوان مکمل پلییورتان مطرح شدهاند. شما آینده این دو حوزه را چگونه ارزیابی میکنید؟
ارندان: طبق تجربه بنده، هم میتوانند رقیب و هم مکمل یکدیگر باشند، اما در عمل بیشتر نقش مکمل دارند. به عنوان مثال، در تولید زیره برخی کفشهای خاص به دلیل قیمت بالا، TPU به صورت خالص استفاده نمیشود، بلکه با مواد دیگر ترکیب میشود.
قیمت TPU بهطور متوسط حدود ۵۰۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم است، در حالی که PVC تقریباً کیلویی ۸۰ هزار تومان قیمت دارد. وقتی این دو ماده را با هم ترکیب میکنید، سختی متوسط و هزینه مصرف قابل قبولی بهدست میآید. سپس این ترکیب میتواند با سایر افزودنیها کامپاند شود و برای تزریق یا کاربردهای خاص مورد استفاده قرار گیرد.
مجله پلییورتان- در سالهای اخیر موضوع مواد با انتشار کم (Low-VOC) و محصولات دوستدار محیط زیست اهمیت زیادی پیدا کرده است. آیا در سبد محصولات شما چنین سیستمهایی نیز وجود دارد؟
ارندان: افراد زیادی علاقه دارند فعالیتهایشان دوستدار محیط زیست باشد و گازهای CFC را حذف کنند، اما در عمل استفاده از این مواد دشوار است. در کشور ما منابع اطلاعاتی محدود است و تنها چند شرکت در زمینه مواد سازگار با محیط زیست فعالیت میکنند. ما اخیراً یک مشتری پیدا کردهایم که در این حوزه فعالیت دارد، اما هنوز نتوانستهایم مواد مناسب را برای او تأمین کنیم.
ما در شرکت یک آزمایشگاه داریم که طی دو سال گذشته راهاندازی شده و در مقیاس محدود کار میکنیم. به عنوان مثال، با حجم حدود یک کیلو و دانسیته ۴۰ توانستم فوم یخچال را سبک کنم. مواد آزمایش شده حتی پس از دو تا سه ماه نگهداری در ویترین، بدون مشکل باقی ماندهاند. این امر نشان میدهد که پیچیدگی فرآیند آنقدرها هم زیاد نیست.
با این حال محدودیتهای فنی وجود دارد. افزودن بیش از حد آب میتواند واکنش گرمازا ایجاد کند و دمای مرکزی فوم را بالا ببرد، که ممکن است باعث تغییر رنگ یا کاهش چسبندگی ورقهها شود.
مجله پلییورتان- آیا در نمایشگاه یوتک دبی حضور داشتید؟این نمایشگاه چه دستاوردی برای شما داشت؟
ارندان: بله اشاره کردم که ما در نمایشگاهها حضور پیدا میکنیم تا روابط تجاری و شبکههای صنعتی را گسترش دهیم. این حضور، علاوه بر تبلیغات، به ما این امکان را میدهد تا با تولیدکنندگان داخلی و خارجی ارتباط برقرار کنیم و فناوریهای نوین را مشاهده کنیم. یک تجربه جالب در نمایشگاه، محصولات TPE برای روکش بالشتها بود که علاوه بر عبور هوا و کاهش تعریق، استفاده راحتی برای مصرفکننده داشت. قیمت این روکشها حدود ۵ تا ۶ دلار به ازای هر عدد بود و اگر در بازار تهران عرضه شوند، حتی با افزایش قیمت، تقاضا خواهند داشت.
مجله پلییورتان- چشم انداز پنج سال آینده شرکت را چگونه میبینید؟
ارندان: صنعت فوم پلییورتان در ایران گسترده است و شرکتهای زیادی در چند سال اخیر رشد کردهاند. برخی با سرمایهگذاریهای چند ده میلیاردی دستگاههای جدید خریداری کرده و خطوط تولید فعال دارند. در چشمانداز پنج سال آینده، تمرکز ما بر بازرگانی باقی خواهد ماند و ورود به تولید گسترده محصول نهایی فعلاً در برنامه نیست. ممکن است در آینده در مقیاس محدود، تولید برخی محصولات را امتحان کنیم.