گفت‌وگو با سامان نامی، عضو هيات مديره شركت رسام پليمر نامی
تنوع‌بخشی به تأمین‌کنندگان، امروز فاکتوری بسیار مهم برای صنعت پلی‌یورتان است
صنعت پلی‌یورتان ایران در سال‌های اخیر هم‌زمان دو مسیر متفاوت را تجربه کرده است. از یک سو، توسعه دانش فنی و بومی‌سازی فرمولاسیون‌ها که امکان پاسخ‌گویی به بخش قابل‌توجهی از نیازهای صنایع مصرف‌کننده را فراهم کرده و از سوی دیگر، محدودیت‌های واردات، تحریم‌ها و اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل، تأمین مواد اولیه را به یکی از جدی‌ترین چالش‌های این صنعت تبدیل کرده است.
سامان نامی، عضو هیأت‌مدیره شرکت رسام پلیمر نامی، در گفت‌وگوی پیش رو از مسیری می‌گوید که این مجموعه را از یک گروه باسابقه بازرگانی و تولیدی به یک شرکت دانش‌بنیان رسانده است؛ مسیری که در آن بومی‌سازی فرمولاسیون، توسعه سیستم‌های پلی‌یورتانی، کاهش دانسیته فوم‌های کفشی و ارتقای فناوری تولید در کنار چالش تأمین مواد اولیه قرار گرفته‌اند. او معتقد است صنعت پلی‌یورتان کشور از نظر فناوری فاصله معناداری با استانداردهای جهانی ندارد، اما تداوم تولید بیش از هر زمان دیگری به تنوع‌بخشی به منابع تأمین مواد اولیه وابسته است.
پلی یورتان – رسام پلیمر نامی از سابقه بیش از ۸۰ ساله گروه صنعتی نامی سخن می‌گوید. این انتقال تجربه از یک مجموعه بازرگانی و تولیدی قدیمی به یک شرکت دانش‌بنیان چگونه رخ داد؟
نامي: گروه صنعتی نامی بر پایه سابقه‌ای که در طول بیش از ۸۰ سال در دو حوزه بازرگانی و تولید به دست آورده بود، در دهه ۹۰ وارد فاز سوم فعالیت خود شد؛ فازی که می‌توان آن را مرحله ورود به حوزه علمی و دانش‌بنیان دانست. طبیعتاً این فاز علمی با آغاز فعالیت شرکت رسام پلیمر نامی شکل گرفت.
ما موضوع دانش‌بنیان شدن را بر پایه روند معمولی که در بسیاری از شرکت‌های دانش‌بنیان دیگر وجود داشت، طراحی نکردیم. از ابتدا برنامه‌ریزی ما این بود که اگر قرار است یک شرکت دانش‌بنیان باشد، این دانش‌بنیانی بودن باید در همه زمینه‌های فعالیت شرکت نمود داشته باشد و صرفاً به بخش تحقیق و توسعه، آزمایشگاه یا تولید محدود نشود.
بر همین اساس، تلاش کردیم بخش‌های مختلف، از جمله حسابداری، فروش و خدمات پس از فروش نیز با همین رویکرد دانش‌بنیان شکل بگیرند. در واقع هدف ما این بود که شرکت را در همه زمینه‌ها دانش‌بنیان کنیم، نه اینکه تنها یک یا چند بخش خاص از فعالیت آن چنین ویژگی‌ای داشته باشد.
این مسیر از دهه ۹۰ آغاز شد و خوشبختانه تا امروز نیز ادامه پیدا کرده است. همچنان حرکت شرکت بر مبنای همان پایه‌ای است که از ابتدا برای آن تعریف کردیم و این روند در حال پیشروی است.
پلی یورتان – راه‌اندازی خط تولید سیستم‌هاوس چه تغییری در توانمندی شرکت ایجاد کرد؟ امروز چه بخش‌هایی از فرمولاسیون و طراحی سیستم‌هاوس در داخل شرکت انجام می‌شود و چه بخش‌هایی همچنان به دانش یا مواد خارجی وابسته است؟
نامي: راه‌اندازی خط تولید سیستم‌هاوس طبیعتاً در زمینه نیاز ما به واردات محصول نهایی پلی‌یورتان تأثیر گذاشت و این نیاز را برای ما و مشتریانمان کاهش داد. در این شرایط، نیازسنجی از مشتریان نیز با سهولت بیشتری انجام می‌شود. رسام پلیمر تلاش کرده است برای مشتریان مختلف، در حوزه پلی‌یورتان تنوع محصولات خود را افزایش دهد تا بتواند نیازهای مختلف مشتریان و سلیقه‌های متفاوت آن‌ها را پاسخ دهد.
رسام پلیمر در حال حاضر به مرحله‌ای رسیده است که تمامی فرمولاسیون‌های آن بومی‌سازی شده‌اند و حتی در زمینه فرمولاسیون و تولید نیز هیچ نیازی به خارج از کشور وجود ندارد. البته در بحث تولید علم و همچنین مواد اولیه‌ای که برای توسعه فرمولاسیون‌های جدید مورد نیاز است، طبیعتاً در بسیاری از موارد همچنان نیاز به واردات از کشورهای خارجی وجود دارد؛ اما این وابستگی صرفاً در بخش مواد اولیه است.
سایر بخش‌ها، از جمله طراحی فرمولاسیون، تولید دانش جدید و تولید محصولات جدید، بومی‌سازی شده و در داخل خود شرکت انجام می‌شود.
در اینجا باید این نکته را نیز در نظر بگیریم که شرکت ما یکی از مجهزترین آزمایشگاه‌های کشور را در اختیار دارد که می‌تواند، مرجع شناخته شود. بنابراین، نتایج و ظرفیت آزمایشگاه رسام پلیمر نامی نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
پلی یورتان – در بخش کفش، امروز مهم‌ترین مطالبه تولیدکنندگان داخلی از سیستم‌های PU چیست؟ کاهش قیمت، کاهش دانسیته، بهبود مقاومت سایشی، سرعت قالب‌گیری یا کاهش مصرف انرژی؟
نامي: در بخش پلی‌یورتان‌های کفشی، موضوع قیمت عملاً به دلیل شرایطی که در کشور وجود دارد، از جمله هزینه‌های بالای حمل‌ونقل، افزایش قیمت مواد اولیه خارجی، مدت‌زمانی که برای ورود مواد اولیه به کشور صرف می‌شود و مسائل دیگر، تا حد زیادی از اختیار تولیدکنندگان پلی‌یورتان خارج شده است.
در واقع، تولیدکنندگان پلی‌یورتان عملاً نمی‌توانند به‌تنهایی در بحث کاهش یا افزایش قیمت تعیین‌کننده باشند، چرا که عوامل مختلفی در این زمینه دست به دست هم می‌دهند و قیمت نهایی را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
اما در زمینه کاهش دانسیته، بهبود مقاومت سایشی و افزایش سرعت قالب‌گیری، این فناوری‌ها عملاً در کشور بومی‌سازی شده‌اند و تمامی نیازهای مشتریان صنعت کفش در این زمینه‌ها می‌تواند برطرف شود. حتی در موضوع مصرف انرژی نیز این توانمندی ایجاد شده است.
شرکت رسام پلیمر نامی به فناوری‌ای دست پیدا کرده است که می‌تواند مصرف انرژی مشتریان را کاهش دهد. برای مثال، زمان پیش‌گرم کردن محصول پلی‌یورتان در دستگاه را می‌توان کاهش داد. البته این موضوع طبیعتاً در شرایط فعلی ممکن است قیمت تمام‌شده کالا را افزایش دهد و شاید در حال حاضر از دیدگاه مشتری مقرون‌به‌صرفه نباشد.
با این حال، عملاً می‌توانم به شما بگویم که در زمینه پلی‌یورتان‌های کفشی، تمامی نیازهای صنعت کفش ایران از سوی ما قابل تأمین است و این محصولات و فناوری‌ها نیز به‌طور مستمر به‌روزرسانی می‌شوند و نیازهای مختلف این صنعت قابل پاسخ‌گویی است. تنها در برخی موارد، مسئله افزایش قیمت تمام‌شده مطرح می‌شود.
برای مثال، طی چهار سال اخیر، شرکت ما در زمینه دانسیته توانسته است دانسیته سیستم‌های پلی‌یورتانی مورد استفاده در صندل و دمپایی را که به‌طور معمول حدود ۳۸ بود، به دانسیته‌های ۳۰، ۲۷، ۲۵ و حتی ۲۲ برساند. طبیعتاً این موضوع جذابیت قابل توجهی برای مشتریان ما داشته است.
پلی یورتان – در فوم‌های فلکسی و ریجید، صنعت ایران از نظر فناوری و کیفیت محصول در چه فاصله‌ای با استانداردهای روز جهانی قرار دارد؟
نامي: وقتی یک کالا یا محصول به‌صورت مستمر صادر می‌شود، این موضوع نشان‌دهنده آن است که محصول موردنظر توانسته استانداردهای لازم را داشته باشد. ما در زمینه فوم‌های فلکسی و ریجید، با توجه به اینکه میزان صادرات کشور در این حوزه نیز کم نیست، می‌توانیم صادرات مستمر را به‌عنوان مهر تأییدی بر استانداردسازی، به‌روز بودن و کیفیت جهانی محصولات در نظر بگیریم.
ما هم در حوزه پلی‌یورتان‌های کفشی و هم در پلی‌یورتان‌های مصرفی در بخش‌های ریجید و فلکسی، صادرات مستمر داریم و این موضوع بر اساس آمارهای گمرک نیز قابل مشاهده است.
بنابراین، فکر نمی‌کنم کشور ما از نظر فناوری و به‌روز بودن، فاصله‌ای با استانداردهای جهانی داشته باشد. البته نیاز به به‌روزرسانی همواره وجود دارد و صنعت باید به‌صورت مستمر خود را با فناوری‌ها و استانداردهای جدید هماهنگ کند.
پلی یورتان -در حوزه عایق‌های پلی‌یورتان، با توجه به اهمیت کاهش مصرف انرژی در ایران، آیا ظرفیت رشد بازار آن بیشتر از بخش کفش و مبلمان است؟
نامي: صددرصد ظرفیت رشد در حوزه عایق‌های پلی‌یورتانی وجود دارد. ما به واسطه ارزان بودن یک‌سری از مواد نفتی در کشور، در زمینه عایق‌بندی با این مسئله مواجه بوده‌ایم که بسیاری از مصرف‌کنندگان تمایل چندانی به استفاده از پلی‌یورتان نداشته‌اند.
اما طبیعتاً با توجه به شرایطی که کشور ما در سال‌های آینده خواهد داشت، این ظرفیت برای رشد بازار عایق‌های پلی‌یورتانی وجود دارد. برای استفاده از این ظرفیت، نیاز به اطلاع‌رسانی و تبلیغات گسترده از طریق انجمن وجود دارد تا مصرف‌کنندگان با مزیت‌های پلی‌یورتان و پتانسیل‌های آن بیشتر آشنا شوند.
حتی لازم است این اطلاع‌رسانی از طریق صداوسیما و وزارت صمت نیز انجام شود تا مصرف‌کنندگان با ظرفیت‌ها و مزیت‌های پلی‌یورتان در حوزه عایق‌بندی و سایر کاربردها آشنا شوند.
پلی یورتان – اتفاقی که در ماه‌های اخیر، ابتدا به دلیل جنگ و سپس محاصره دریایی کشور رخ داد، موضوع تأمین مواد اولیه را از یک مسئله تجاری به یک عامل و ریسک بقا تبدیل کرد. این شرایط را چگونه مدیریت کردید؟
نامي: بحث تأمین مواد اولیه، به‌خصوص با توجه به محاصره دریایی اخیر، به یک مسئله حیاتی برای صنعت پلی‌یورتان و تأمین‌کنندگان پلی‌یورتان کشور تبدیل شده است.
متأسفانه شاهراه اصلی ما بسته شده و طبیعتاً استفاده از مسیرهای دیگر نیز هزینه‌های بسیار بیشتری به همراه دارد. ما برای حل این موضوع تلاش کردیم از راه‌های مختلف و مسیرهای ممکن برای تأمین مواد اولیه استفاده کنیم.
با این حال، برخی از این مسیرها متأسفانه هزینه‌های مازادی ایجاد کرده‌اند که در حال حاضر مقرون‌به‌صرفه نیستند. واردات از طریق پاکستان، ترکیه و همچنین مسیر زمینی مستقیم، هرکدام هزینه‌های خاص خود را دارند و هزینه‌های هنگفتی را به صنعت ما تحمیل می‌کنند.
در شرایط فعلی، ما مجبور هستیم از این مسیرها استفاده کنیم؛ اما استفاده طولانی‌مدت از این مسیرها برای ما یک چالش جدی خواهد بود.
پلی یورتان – مدت زمان تاب‌آوری صنعت پلی‌یورتان به واسطه مواد اولیه، یعنی موجودی استراتژیک، چند ماه است؟ به‌طور متوسط چقدر؟ آیا زنجیره تأمین هرگز قطع شد؟ اگر محدودیت کشتیرانی و دسترسی به بنادر برای یک دوره طولانی ادامه پیدا کند، کدام مواد اولیه پلی‌یورتان در ایران زودتر از بقیه به نقطه بحرانی می‌رسند؟
نامي: مهم‌ترین فاکتور در تاب‌آوری صنعت پلی‌یورتان، فاکتور تقاضاست. در شرایط فعلی، اگر تقاضای بازار مانند دو سال گذشته بود، طبیعتاً تاب‌آوری صنعت به حداقل خود می‌رسید؛ چرا که واردات مواد اولیه هم زمان‌بر و هم بسیار سخت شده است.
حتی در بحث واردات نیز موضوع تقدم و تأخر مواد در زنجیره تأمین مطرح است. ممکن است یکی از مواد اولیه به دلیل شرایط کشور زودتر یا دیرتر از ماده دیگری به دست تولیدکننده برسد. بنابراین، این موضوع ارتباط مستقیمی با وضعیت کلی کشور دارد.
با وجود شرایط موجود در کشور، از آنجا که تقاضا کاهش پیدا کرده است، بحث تاب‌آوری نیز تا حدودی بیشتر شده است. اما در عمل، طی این شش ماه اخیر که جنگ شروع شده، زنجیره تأمین هرگز به‌طور کامل قطع نشده است.
ممکن است میزان مواد اولیه و همچنین میزان محصول پلی‌یورتان کاهش پیدا کرده باشد، اما هیچ‌وقت به صفر نرسیده است و همه تولیدکنندگان تلاش کرده‌اند مواد اولیه مورد نیاز خود را به هر طریق ممکن تأمین کنند.
با این حال، اگر بحث محاصره ادامه‌دار شود، تأثیر مستقیمی بر بازار خواهد داشت و لطمه بزرگی به صنعت ما وارد خواهد کرد. تقریباً می‌توان گفت موضوع ایزوسیانات و پلی‌اتر در کشور، فاکتور بسیار مهمی خواهد بود که می‌تواند زودتر از برخی مواد دیگر به نقطه بحرانی برسد.
پلی یورتان -آیا در شرایط فعلی، منطقی است تولیدکننده ایرانی به سمت تنوع‌بخشی جغرافیایی تأمین‌کنندگان برود، حتی اگر قیمت تمام‌شده بالاتر شود؟
نامي: در شرایط فعلی، موضوع قیمت تمام‌شده بالا یا پایین، به نظر من موضوع اصلی نیست. تنوع‌بخشی به تأمین‌کنندگان، با توجه به شرایط موجود، یک فاکتور بسیار مهم برای تأمین مواد اولیه صنعت پلی‌یورتان است.
با توجه به شرایط تحریم‌های گسترده آمریکا و همچنین تنوع در نوع تحریم‌ها، بسیاری از تأمین‌کنندگان تمایلی به همکاری با شریک ایرانی ندارند. در نتیجه، اصلی‌ترین موضوعی که در این شرایط نقش خود را ایفا می‌کند، تنوع‌بخشی به تأمین‌کنندگان است.
برای تأمین زنجیره صنعت پلی‌یورتان، با شروع تحریم‌های آمریکا، اهمیت این موضوع بیش از گذشته خود را نشان داده است و می‌تواند تأثیرگذاری بالایی در استمرار تأمین مواد اولیه داشته باشد.
پلی یورتان – آیا جنگ و محاصره دریایی می‌تواند برخلاف ظاهر تهدیدآمیز خود، یک فرصت برای توسعه تولید مواد اولیه پلی‌یورتان در داخل ایجاد کند؟
نامي: اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، تهدیدهای آن بیشتر از فرصت‌های آن خواهد بود.
عملاً بحث توسعه تولید مواد اولیه پلی‌یورتان بسیار بعید است؛ چرا که خود این مواد نیز به واردات مواد اولیه دیگری نیاز دارند و در نتیجه این فرآیند وارد یک چرخه می‌شود که تولیدکنندگان ما در تمامی بخش‌ها با آن درگیر هستند.
مشکلاتی مانند واردات به علت محاصره یا تحریم‌ها، افزایش هزینه‌های واردات و موارد دیگری که با آن‌ها درگیر هستیم، عملاً امکان توسعه را با مشکل مواجه می‌کنند؛ به‌خصوص در زمینه مواد اولیه بالادستی، کمااینکه صنعت بالادستی ما نیز درگیر همین مسائل است.
بزرگ‌ترین مشکل صنعت نفت و پتروشیمی ما نیز تأمین مواد اولیه آن است که در برخی موارد نیاز به واردات دارد. بنابراین، طبیعتاً این شرایط نه‌تنها یک فرصت نیست، بلکه بخش تهدید را نیز پررنگ‌تر می‌کند.
پلی یورتان – مسئله تخصیص ارز و نوسانات مربوط به آن، همچنین رفع تعهد ارزی و… چه اثراتی بر فعالیت شما داشته است؟
نامي: مسئله تخصیص ارز و نوسانات مربوط به قیمت ارز، عملاً یک موضوع عمومی برای تمامی تولیدکنندگان است. این مسئله نیز از شرایط جنگ نشأت می‌گیرد و طبیعتاً با جنگ، محاصره و تحریم‌های صورت‌گرفته، شرایط دشوارتر شده است.
این وضعیت بر فعالیت تمامی صنایع تأثیر گذاشته است. یکی از نتایج آن، افزایش قیمت محصول تمام‌شده است؛ اما از طرف دیگر، موضوع ضرر و زیان‌هایی نیز مطرح است که در نتیجه عدم تخصیص ارز و نوسانات ارزی به صنایع وارد می‌شود.
با وجود تحریم‌ها، کاهش فروش نفت و مشکلات موجود در صادرات محصولات ایرانی، تأمین ارز برای کشور دشوارتر شده است و طبیعتاً موضوع تخصیص ارز برای تولیدکنندگان نیز سخت‌تر می‌شود. به همین دلیل، این مسئله به یک موضوع عمومی برای تمامی فعالان صنعت تبدیل شده است.
در نهایت، به نظر من راهی وجود ندارد جز اینکه تحریم‌ها برطرف شوند.
پلی یورتان – سایت شرکت اعلام می‌کند محصولات رسام پلیمر به ۱۹ کشور صادر می‌شود. مهم‌ترین بازارهای صادراتی امروز کدام‌اند و در این بازارها شرکت با چه رقبایی مواجه است؟ آیا در حال حاضر این مسیر مسدود شده و صادرات ممکن نیست؟ آیا جنگ و محدودیت‌های حمل‌ونقل باعث شده بازارهای صادراتی شرکت تغییر کنند؟ مثلاً از بازارهای نزدیک به بازارهای دورتر یا برعکس؟
نامي: با وجود تمامی مشکلاتی که در زمینه تحریم‌ها، رفع تعهدات ارزی و مشکلاتی که پیش روی صادرکنندگان وجود داشت، شرکت رسام پلیمر فروش مداوم به ۱۹ کشور را داشت.
اما در شرایط پیش‌آمده، بخشی از بازارهای صادراتی از بین رفته است. برای مثال، بازارهای شمال آفریقا و کشورهای جنوبی خلیج فارس عملاً از دسترس ایران برای صادرات خارج شده‌اند. طبیعتاً در چنین شرایطی، حوزه صادرات کوچک‌تر شده و اگر شرایط فعلی ادامه پیدا کند، این بازار کوچک‌تر نیز خواهد شد.
این وضعیت شامل تمامی مشکلات مربوط به حمل‌ونقل، انتقال پول و همچنین شرایط جغرافیایی ناشی از جنگ می‌شود.
در حال حاضر و با وجود تحریم‌های جدیدی که از سوی آمریکا اعمال شده است، اصلی‌ترین بازار برای ما بازار روسیه است. البته خود روسیه نیز به دلیل اینکه درگیر تحریم‌هاست، گزینه‌های چندانی برای واردات محصولات پلی‌یورتانی ندارد.
بزرگ‌ترین رقبای ما نیز کشورهایی مانند ترکیه و چین هستند. البته همچنان امکان رقابت وجود دارد، اما این رقابت به‌سختی انجام می‌شود. عملاً بازارهای دورتر، مانند شمال آفریقا که نیاز بسیار زیادی به مواد پلی‌یورتانی دارند، از دسترس خارج شده‌اند.
پلی یورتان – آیا بازار صادراتی برای شرکت امروز بیشتر یک منبع درآمد ارزی است یا یک ضرورت برای حفظ مقیاس تولید و توسعه فناوری؟
نامي: بازار صادراتی برای هر شرکتی سه مؤلفه ایجاد می‌کند. در کنار درآمد ارزی، حفظ مقیاس تولید و افزایش تولید و همچنین توسعه فناوری نیز از نتایج حضور در بازارهای صادراتی است.
طبیعتاً وقتی وارد بازار صادراتی و بازار کشورهای دیگر می‌شویم، باید استانداردهای بین‌المللی و جهانی را حفظ کنیم. حضور در بازار صادراتی باعث می‌شود این استانداردها نیز هر روز به‌روز شوند و شرکت ناچار باشد خود را با آن‌ها هماهنگ کند.
اما آن چیزی که در شرایط فعلی وجود دارد این است که شاید در حال حاضر درآمد ارزی تأثیر چندانی نداشته باشد و در میان این مؤلفه‌ها، بیشترین چیزی که همچنان خود را حفظ کرده، توسعه فناوری است. سایر مؤلفه‌ها تا حدودی به حاشیه رانده شده‌اند. شاید بحث صادرات، با توجه به افزایش قیمت مواد اولیه برای تولیدکنندگان ایرانی و همچنین هزینه‌های حمل‌ونقل و زمان طولانی‌تر مسیر، عملاً امکان رقابت با محصولات چینی و ترکیه‌ای را با دشواری مواجه کند.
پلی یورتان – اگر جنگ، محدودیت حمل‌ونقل دریایی، تحریم، نوسان ارز و دشواری تأمین مواد اولیه را شرایط جدید عادی صنعت ایران فرض کنیم، صنعت پلی‌یورتان برای بقا و سپس توسعه باید چه چیزی را در مدل کسب‌وکار خود تغییر دهد؟
نامي: توسعه صنعت، نشأت‌گرفته از اقتصاد کشور است. با ادامه جنگ، تحریم‌ها، محدودیت‌ها و محاصره دریایی کشور، عملاً اقتصاد کشور کوچک خواهد شد و در چنین شرایطی، بحث توسعه نه‌تنها توجیه‌پذیر نیست، بلکه امکان‌پذیر نیز نخواهد بود.
در این شرایط، تنها چیزی که باقی می‌ماند، موضوع بقا در صنعت است. با ادامه این اتفاقات و همچنین تورمی که بانک مرکزی در بخش صنعت کشور معادل ۱۲۰ درصد اعلام کرده، عملاً بحث بقا نیز بسیار سخت شده است.
به نظر من، تنها راه چاره، پیدا کردن راه‌حل در سطح کلان برای رفع تحریم‌ها، رفع محدودیت‌های حصر دریایی و در نهایت اتمام جنگ است.