گفت و گو با اصغر امانی، مدیرعامل ایمن پلیمر شیمی، روایت صریح یک مدیر صنعت پلییورتان از بحران تامین، ریسکپذیری و امید به ادامه تولید:
درس های جنگ برای آینده سرمایه گذاری ها در صنعت
در روزهایی که صنعت ایران با پیچیدهترین شرایط چند دهه اخیر مواجه شده است، از اختلال در زنجیرههای حملونقل و تبادلات مالی گرفته تا آسیب به برخی زیرساختهای کلیدی پتروشیمی، صنعت پلییورتان نیز وارد دورهای کمسابقه از فشار و عدم قطعیت شده است.
با این حال، آنچه در گفتوگوی پیشرو بیش از هر چیز جلب توجه میکند، صرفا روایت بحران نیست. بلکه نگاه مدیریتی، روحیه ریسکپذیری و اصرار بر حفظ تولید و اشتغال در سختترین شرایط ممکن است.
آقای اصغر امانی مدیرعامل شرکت ایمن پلیمر شیمی در گفتوگویی با مجله پلییورتان، ضمن تشریح چالشهای فعلی تامین مواد اولیه، وضعیت بازار، آینده پتروشیمی کارون و شرایط صنایع پاییندستی، تاکید میکند که امروز مهمترین وظیفه صنعت، جلوگیری از توقف تولید و حفظ زنجیره اشتغال کشور است.
پلییورتان- در ماههای اخیر، صنعت پلییورتان همزمان تحت تاثیر بحرانهای ژئوپلیتیکی، اختلال در زنجیره تامین جهانی و مشکلات تامین داخلی قرار گرفته است. این مجموعه عوامل چه تاثیری بر بازار مواد اولیه، قیمتها و امکان تامین گذاشتهاند؟
امانی: افزایش قیمتها فقط ناشی از جنگ نبود، اما بدون تردید شرایط اخیر شدت بحران را چند برابر کرد. امروز قیمت پلیالها، چه در بخش سخت و منعطف، از محدوده حدود 1.2 تا 1.6 دلار به حدود 2.8 تا 3.2 دلار رسیده است. آن هم در شرایطی که اصلا مشخص نیست بتوانید کالا را تامین کنید یا خیر.
هزینه حمل هم به یک بحران مستقل تبدیل شده است. بسیاری از خطوط حمل حاضر به پذیرش بار نیستند و اگر هم باشند، هزینهها بسیار بالا رفته است. در مورد TDI نیز شرایط مشابهی وجود دارد و قیمتها به محدوده 3.8 تا 4 دلار رسیدهاند.
واقعیت این است که امروز برخی مواد اولیه در بازار ایران حتی از نرخهای جهانی هم گرانتر هستند و دلیل اصلی آن، اختلال گسترده در زنجیره تامین و محدود شدن مسیرهای واردات است.
پلییورتان- این اختلالها عملا چه تغییری در مدل تامین و مدیریت تولید شرکتهای فعال صنعت پلییورتان ایجاد کرده است؟
امانی: ما عملا وارد دوره «تولید در شرایط بحران» شدهایم. امروز دیگر تامین مواد اولیه شبیه گذشته نیست که شما سفارش بدهید و زمان تحویل مشخصی داشته باشید. بسیاری از بنادر با محدودیتهای جدی مواجهاند و مسیرهای حملونقل عملا غیرقابل پیشبینی شدهاند. برای تامین مواد اولیه مجبور شدیم سراغ مسیرهای جایگزین برویم. بخشی از کالاهای استوک موجود در ترکیه خریداری شد و بخشی دیگر از چین به بندر مرسین منتقل و سپس از آنجا وارد ترکیه شد تا بتوانیم مسیر جدیدی برای ورود کالا پیدا کنیم.
اما مسئله فقط حمل نیست. ترکیه برخی محدودیتها و مقررات قدیمی را دوباره فعال کرده و همین موضوع، ترخیص ایزوسیاناتها را با مشکل مواجه کرده است. در ابتدا تصور میشد حساسیتها فقط روی PMDI باشد، چون با توقف تولید پتروشیمی کارون، ایران در این بخش آسیبپذیر شده بود. اما بعدها محدودیتها به پلیمریک MDI و حتی TDI هم گسترش پیدا کرد.
شرایط امروز کاملا غیرقابل پیشبینی است. ممکن است یک محموله امروز ترخیص شود و فردا همان کالا متوقف شود. به نظر میرسد کل زنجیره تامین منطقهای تحت تاثیر شرایط ژئوپلیتیکی قرار گرفته است.
پلییورتان- با توجه به کاهش تقاضا در صنایع مصرفکننده پایین دستی، آیا میتوان گفت بازار فعلا فرصت تنفس پیدا کرده و بحران تامین تا حدی کنترل شده است؟
امانی: تا حدی بله. اگر بازار هنوز در مقیاس سال گذشته فعال بود، امروز قطعا با کمبودهای بسیار شدیدتری مواجه میشدیم.
امروز حجم تقاضا نسبت به سال گذشته کاهش پیدا کرده و بازار کوچکتر شده است. بخشی از تولید فعلی هم با استفاده از موجودیهای قبلی انجام میشود.
اما در کنار مسئله مواد اولیه، یک مشکل مهم دیگر هم به وجود آمده و آن اختلال در شبکه مالی و تجاری منطقهای است. قبلا بخش زیادی از پرداختها از طریق دفاتر واسط در دبی انجام میشد و پول از آنجا به چین منتقل میشد، اما امروز بخش مهمی از این شبکه از بین رفته است. بسیاری از افرادی که امور مالی و لجستیکی شرکتها را انجام میدادند، به ترکیه یا عمان مهاجرت کردهاند و همین مسئله زنجیره عملیات را دچار اختلال کرده است.
از طرف دیگر، بیثباتی بازار باعث شده تصمیمگیریها به تعویق بیفتد. بسیاری از شرکتها نمیدانند نرخ ارز در هفتههای آینده چه مسیری خواهد داشت و به همین دلیل ثبت سفارشها عقب افتاده است.
پلییورتان- در چنین شرایطی، چالش اصلی صنعت را باید بحران امروز دانست یا نگرانی درباره ماههای آینده؟
امانی: بحران اصلی همین الان است. موجودی فعلی شاید برای حدود سه ماه آینده پاسخگو باشد، اما تمام تصمیمهایی که امروز میگیریم، در واقع برای سه ماه بعد است.
امروز مدیریت تولید یعنی مدیریت ریسک. ما ممکن است 20 کانتینر خرید کنیم اما بار را بین چند کشتی مختلف تقسیم کنیم، فقط برای اینکه اگر یک مسیر دچار مشکل شد، شاید بخشی از محمولهها به مقصد برسد.
حتی شرایط خرید هم تغییر کرده است. امروز فروشنده از ما تعهد میگیرد که اگر کالا در مسیر از بین رفت یا نرسید، مسئولیتی متوجه او نباشد. یعنی شما در شرایطی تولید میکنید که باید احتمال نرسیدن مواد اولیه را هم در محاسبات خود لحاظ کنید.
پلییورتان- با توجه به محاصره دریایی در تنگه هرمز آیا مسیرهایی مانند عمان، عراق یا حمل ریلی میتوانند بخشی از فشار تامین را کاهش دهند؟
امانی: ما تقریبا همه مسیرهای ممکن را بررسی کردهایم. از عمان و عراق گرفته تا مسیر ریلی سرخس و حتی کراچی. اما هر کدام از این مسیرها، محدودیتها و ریسکهای خودشان را دارند.
عمان هم دیگر مانند گذشته نیست. در کل کشتیهای خارجی به دلیل ریسکهای بیمهای و هزینههای تاخیر، تمایل زیادی به ورود ندارند و کشتیهای ایرانی هم با تاخیرهای طولانی مواجه میشوند. این مسئله برای برخی مواد اولیه مانند کاتالیستها که شلفتایم مشخص دارند، خطر بسیار بزرگی است.
امروز واقعیت این است که تامین مواد اولیه، بیش از هر زمان دیگری به قدرت مدیریت ریسک وابسته شده است.
پلییورتان- محصولات نهایی تا چه اندازه به استمرار تولید در صنعت پلییورتان وابستهاند؟
امانی: وابستگی بسیار بالاست. صنایعی مانند تولید فیلتر خودرو، لوازم خانگی، یخچالسازی و بسیاری از صنایع دیگر، وابستگی مستقیم به مواد اولیه پلییورتانی دارند.
امروز تولید ما تقریبا به 30 درصد سال گذشته رسیده است، اما مسئله اصلی این است که خط تولید متوقف نشود. تا امروز تلاش کردهایم هیچ مشتریای بدون مواد اولیه از کارخانه خارج نشود.
یک بار به یکی از تولیدکنندگان فیلتر گفتیم دیگر امکان تامین نداریم. ما را به کارخانهاش دعوت کرد. دهها کارگر کنار دستگاهها ایستاده بودند و مدیر کارخانه گفت اگر مواد نرسد، کل مجموعه تعطیل میشود. همانجا متوجه شدیم که حفظ تولید، دیگر فقط یک مسئله اقتصادی نیست. موضوع حفظ اشتغال و حفظ زنجیره صنعت کشور است.
به همین دلیل معتقدم امروز هر شرکتی که بتواند تولید را حفظ کند، در واقع از بخشی از صنعت کشور محافظت کرده است.
پلییورتان- با توجه به آسیبهای واردشده به پتروشیمی کارون، آینده تامین مواد اولیه داخلی را چگونه ارزیابی میکنید؟
امانی: در جلسهای با وزیر صمت اعلام شد که بازگشت کامل پتروشیمی کارون به مدار تولید احتمالا حدود یکونیم سال زمان میبرد، اما به نظر من حتی این برآورد هم خوشبینانه است و احیای کامل ممکن است تا سه سال زمان ببرد. واقعیت این است که صنعت پلییورتان ایران بدون کارون با کمبود جدی مواجه خواهد شد و مسیر فعلی ناگزیر به سمت واردات بیشتر حرکت میکند.
اما من معتقدم بخش خصوصی به خصوص انجمن پلی یورتان باید برای بازسازی کارون وارد عمل شود. حتی میتوان پروژه احیای واحد اسید نیتریک را با مشارکت شرکتهای خصوصی صنعت پلییورتان و صنایع وابسته پیش برد. این پروژه برای کل زنجیره اهمیت حیاتی دارد و نفع آن به همه صنایع مرتبط میرسد.
پلییورتان- با وجود تمام این فشارها، تابآوری صنعت پلییورتان را چگونه ارزیابی میکنید؟
امانی: من همچنان امیدوارم. ما هنوز کالا در مسیر داریم و تلاش کردهایم مسیرهای تامین را باز نگه داریم. البته هزینه مدیریت ریسک بهشدت افزایش یافته و امروز هر تصمیم وارداتی، نیازمند محاسبه دقیق ریسکهای حمل، بیمه، مسائل سیاسی و احتمال از بین رفتن سرمایه است.
اما با وجود همه این مشکلات، صنعت پلییورتان یکی از معدود صنایعی بوده که کمترین میزان تعدیل نیرو را داشته و همچنان تلاش کرده تولید را سرپا نگه دارد.
ما باور داریم حتی در سختترین شرایط هم نباید اجازه دهیم صنعت ایران متوقف شود.
پلییورتان- از نگاه شما، برای عبور از این شرایط چه رویکردی باید در سطح کلان صنعت و سیاستگذاری دنبال شود؟
امانی: واقعیت این است که شرایط تصمیمگیری در سطح کلان بسیار پیچیده است و من قضاوت سختگیرانهای ندارم. اما معتقدم امروز باید همه ظرفیتهای صنعت و سرمایه داخل کشور برای حفظ تولید بسیج شود.
به نظر من، یکی از اشتباهات سالهای گذشته این بود که بخشی از سرمایهها به کشورهایی منتقل شد که ثبات بلندمدت نداشتند. امروز بیش از هر زمان دیگری باید سرمایه را داخل کشور نگه داشت و روی توسعه تولید داخلی تمرکز کرد.
اگر صنعت بهصورت هماهنگ عمل کند، هنوز فرصت بازسازی و تقویت زنجیره پلییورتان در کشور وجود دارد.
پلییورتان- با وجود همه این بحران ها، آیا هنوز به آینده امیدوار هستید؟
امانی: بله، قطعا. شاید بسیاری از تصمیمهایی که امروز میگیریم، از نظر اقتصادی کاملا منطقی به نظر نرسند، اما صنعت هنوز ایستاده است و این موضوع بسیار مهمی است.
امروز مهمترین مسئله این است که اجازه ندهیم کارخانهها متوقف شوند. ما باید کمک کنیم صنایع وابسته سرپا بمانند، چون توقف هر بخش از این زنجیره، یک اثر دومینویی در کل صنعت ایجاد میکند.
به نظر من مهمترین اتفاق این ماهها همین بوده است. اینکه با وجود تمام محدودیتها، صنعت هنوز کار میکند، تولید ادامه دارد و هنوز افرادی هستند که برای حفظ این چرخه ایستادهاند.