گفتوگو با سعید بالاپور، مدیرعامل پرنون پلیمر واله:
در زمان سونامی، مهمترین کار حفظ بقاست
در شرایطی که صنعت پلییورتان ایران با بحران کمبود ایزوسیانات، اختلال در واردات و جهش کمسابقه قیمت مواد اولیه روبهروست، پرنون پلیمر واله بهعنوان یکی از بزرگترین سرمایهگذاران این حوزه در خاورمیانه، تلاش میکند جایگاه خود را در زنجیره تأمین صنایع کفش، خودرو، لوازم خانگی و عایقهای صنعتی تثبیت کند.
عید بالاپور، مدیرعامل این مجموعه، در گفتوگو پیشرو ضمن تشریح جزئیات راهاندازی کارخانهای با ظرفیت ۸۰ هزار تن و فناوری تماماتوماتیک DCS، از آینده مبهم تأمین مواد اولیه، فشارهای ارزی، توقف تدریجی صادرات و در عین حال ظرفیت بالای داخلیسازی و توسعه بازارهای منطقهای سخن میگوید. روایتی از صنعتی که به گفته او، اکنون بیش از هر زمان دیگری درگیر «حفظ بقا» در میانه یک طوفان اقتصادی است.
بالاپور: سعید بالاپور هستم. حدود یک سال است که تولید را آغاز کردهایم، اما فرآیند ساخت و راهاندازی مجموعه نزدیک به هفت تا هشت سال زمان برد. شخصا نیز حدود ۲۵ سال در حوزه فروش و واردات پلییورتان برای کفش فعالیت داشتهام و از کشورهای مختلف مواد اولیه وارد میکردیم.
امروز تقریبا میتوان گفت پرنون پلیمر واله یکی از بزرگترین واحدهای تولید پلییورتان در خاورمیانه است. ظرفیت تولید سالانه ما حدود ۸۰ هزار تن است و در حوزههای مختلفی از جمله خودرو، فومهای سخت، پنل و یخچال، لوازم خانگی، کفش، سیستمهای منعطف، صندلی خودرو، مبلمان و سایر کاربردهای مرتبط فعالیت میکنیم.
تمام تجهیزات و خطوط ما با سیستمهای کنترلی DCS از چین تامین شدهاند. سیستمی که معمولا در صنایع بزرگ نفت و پتروشیمی استفاده میشود و در صنایع پاییندستی کمتر دیده میشود، زیرا هزینه بالاتری نسبت به PLC دارد. در مجموعه ما تمام فرآیندهای توزین و کنترل ولوها بهصورت تماماتوماتیک و تحت کنترل DCS انجام میشود.
در کنار تجهیزات، تیم فنی ما نیز متشکل از نیروهای باسابقه این صنعت است. افرادی با بیش از ۲۵ تا ۳۰ سال تجربه در حوزههای مختلف پلییورتان، از کفش گرفته تا سیستمهای ریجید و فلکسیبل. طبیعتا سال اول تولید، بیشتر حالت پایلوت دارد و رسیدن به ظرفیت کامل زمانبر است.
در حال حاضر حدود ۲۰ درصد ظرفیت اسمی مجموعه فعال است که برای یک واحد تازهراهاندازیشده طبیعی محسوب میشود. با این حال، موفق شدهایم وارد زنجیره تأمین برخی کارخانههای بزرگ لوازم خانگی شویم و بهتدریج در صنعت خودرو و کفش نیز حضور پررنگتری پیدا کنیم.
یکی از پروژههای مهم ما تولید سیستم پلییورتان کفش با دانسیته ۲۰ تا ۲۵ است. محصولی که تاکنون تنها چند شرکت محدود خارجی توان تولید آن را داشتهاند. ما به این فرمولاسیون دست پیدا کردهایم و اگر مواد اولیه بهموقع برسد، از هفته آینده تولید آن آغاز خواهد شد. هدف ما ایرانیزه کردن این محصول و کاهش وابستگی به واردات، بهویژه از چین و سنگاپور است.
پلییورتان- شرایط کنونی با توجه به آسیبهای وارده به بخش پتروشیمی در اثر جنگ، به ویژه پتروشیمی کارون در حوزه تأمین مواد اولیه، به خصوص ایزوسیاناتها در چه شرایطی قرار دارد؟
بالاپور: بهنظر من هنوز اثر کامل این اتفاق در بازار دیده نشده است. قیمت ایزوسیاناتها تاکنون تقریبا دو برابر شده، اما احتمال میدهم از این به بعد نیز شاهد افزایش مجدد قیمتها باشیم. چون در مسیر واردات از ترکیه هم محدودیتهایی ایجاد شده و ترخیص بخشی از محمولهها به مشکل خورده و برخی نیز برگشت خوردهاند.
ما برای تأمین سریعتر، بخشی از خریدها را از مسیر ترکیه انجام داده بودیم، در حالی که قیمت مواد اولیه در ترکیه ذاتاً ۲۰ تا ۳۰ درصد گرانتر از چین است و هزینه حمل نیز بالاتر تمام میشود. در مجموع، قیمت تمامشده مواد اولیه از این مسیر شاید تا ۴۰ درصد بیشتر از واردات مستقیم از چین باشد.
در حال حاضر بهدنبال واردات ریلی از چین هستیم، اما هنوز این مسیر به روال پایدار نرسیده و عملا بار منظم وارد کشور نشده است. موجودی فعلی بازار عمدتا مربوط به ذخایر قبلی است و با فعالتر شدن کارخانهها، طی هفتهها و ماههای آینده کمبود مواد اولیه بهشدت محسوس خواهد شد و تاثیر بر روی قیمت دیده میشود.
پلییورتان- بهنظر میرسد علاوه بر مشکلات داخلی، افزایش قیمت جهانی مواد اولیه نیز بر بازار اثر گذاشته است. آیا همچنان امکان رقابت در بازارهای صادراتی وجود دارد؟
بالاپور: واقعیت این است که صنعت ما مستقیما به نفت وابسته است. هم مواد اولیه، هم حملونقل و هم انرژی مصرفی این صنعت نفتپایه هستند. به همین دلیل، افزایش قیمتها در این حوزه بسیار شدیدتر از بسیاری صنایع دیگر بوده است.
در چین نیز قیمت مواد اولیه در مقطعی بیش از ۵۰ درصد افزایش پیدا کرد. البته نوسانات جهانی با تاخیر به بازار ما منتقل میشود و ما عملا نه کاهش قیمت جهانی را لمس میکنیم و نه حتی افزایش آن را بهصورت عادی. چون مسئله اصلی ما اکنون تحریم و اختلال در تأمین کالاست.
این شرایط صادرات را هم تحت تأثیر قرار داده است. قبلا محصولی را با قیمت حدود ۱.۷۵ دلار به افغانستان صادر میکردیم، اما امروز همان محصول برای ما حدود ۳ دلار تمام میشود و طبیعتا دیگر توان رقابت ندارد. در حال حاضر قیمت مواد اولیه در ایران حتی از قیمتهای جهانی نیز بالاتر رفته و این موضوع عملا صادرات را متوقف کرده است. پیشبینی ما ین است که تغییرات و اصلاحات اقتصادی هنوز تمام نشده است و تورمی که بر کالاها به صورت ریالی رخ داده است به صورت دلاری نیز محسوس میشود.
پلییورتان- با توجه به شرایط فعلی، صنعت پلییورتان کشور تا چه مدت تابآوری فعالیت بدون تأمین پایدار مواد اولیه را دارد؟
بالاپور: بهنظر من حتی کمتر از دو ماه. صنعت پلییورتان در بسیاری حوزهها یک صنعت پایه محسوب میشود. از کفش گرفته تا خودرو، پنل، یخچال و لوازم خانگی. مصرف این مواد بسیار گسترده است و موجودی بازار بهسرعت در حال کاهش است.
مشکل اصلی اینجاست که سیستمهای پلییورتان دوجزئی هستند. ممکن است پلیال در بازار موجود باشد، اما بدون ایزوسیانات عملاً قابل استفاده نیست. امروز بحران اصلی ما کمبود ایزوسیانات است و اگر مسیر واردات باز نشود یا پتروشیمی کارون به مدار تولید برنگردد، بهنظر من موجودی فعلی بیشتر از چند هفته تا یک ماه پاسخگو نخواهد بود.
پلییورتان- درباره بازگشت پتروشیمی کارون به مدار تولید چه اطلاعاتی دارید؟
بالاپور: شنیدهها حاکی از آن است که تعمیرات این مجموعه ممکن است بین شش ماه تا یک سال زمان ببرد. بنابراین فعلا تنها راه، واردات است. از طرفی محدودیتهایی که در مسیر واردات ایزوسیانات ایجاد شده، این نگرانی را تقویت میکند که فشار خارجی مشخصی روی این زنجیره وجود دارد؛ چون محدودیتها دقیقا روی مادهای اعمال شده که نقش کلیدی در صنعت پلییورتان دارد.
پلییورتان- به نظر شما صنایع پاییندستی مانند خودرو، لوازم خانگی و کفش اکنون با چه ظرفیتی فعالیت میکنند؟
بالاپور: برآورد من این است که بسیاری از این صنایع اکنون با حدود ۲۰ درصد ظرفیت، یا حتی کمتر، فعالیت میکنند. همین موضوع تا حدی باعث شده فشار کمبود مواد اولیه هنوز بهطور کامل نمایان نشود. اما هرچه به نیمه دوم سال نزدیک شویم و نیاز به افزایش تولید بیشتر شود، بحران تأمین مواد اولیه نیز جدیتر خود را نشان خواهد داد.
پلییورتان- اگر شما در جایگاه تصمیمگیری و سیاستگذاری بودید، در این بازه پس از جنگ چه اقداماتی برای صنعت انجام میدادید؟
بالاپور: در این مدت، هم وزارت صمت و هم مجموعههای پتروشیمی جلسات متعددی برای مدیریت بحران برگزار کردند. بخشی از اقدامات از نگاه صنعت قابل قبول بوده، اما در برخی حوزهها بهنظر میرسید صنعت انتظار داشت امکانهایی برای تسهیل واردات فراهم شود. بهویژه در شرایطی که تأمین ارز از مسیرهای رسمی با محدودیت مواجه است.
پلییورتان- بهنظر شما چه تصمیماتی میتوانست یا هنوز هم میتواند به عبور از این شرایط کمک کند؟
بالاپور: من تصمیمگیرنده نیستم و اساسا هم قصد ندارم در آن جایگاه باشم، اما احساس میکنم در دل این بینظمی، یک نظم مشخص وجود دارد و شرایط بهنوعی مدیریت میشود. بهنظر من اکنون کشور در حال عبور از یک دوره اصلاحات اقتصادی است و این تلاطم احتمالا چند ماه ادامه خواهد داشت تا بازار به ثبات برسد.
مسئله اصلی این است که اگر اجازه داده میشد واحدهای تولیدی از مسیر صرافیهای مجاز و با ارز آزاد خرید انجام دهند، بسیاری از مواد اولیه سریعتر تأمین میشد. این موضوعی نیست که دولت از آن بیاطلاع باشد، اما در حال حاضر امکان خرید ارز خارج از مسیرهای رسمی برای تولیدکننده وجود ندارد.
در عمل یا باید منتظر تخصیص ارز از سوی بانک مرکزی بمانیم یا صادرات داشته باشیم. صادرات هم با قیمتهای فعلی عملاً صرفه اقتصادی ندارد. از سوی دیگر، وقتی ارز دولتی تخصیص پیدا نمیکند و امکان خرید رسمی ارز آزاد هم وجود ندارد، واردات مواد اولیه قفل میشود.
حتی موضوع «واردات بدون انتقال ارز» هم در عمل با محدودیت روبهروست، چون در نهایت منشا پرداخت باید شفاف باشد و سیستم مالیاتی و بانکی این مسیر را بهسادگی نمیپذیرد. به همین دلیل، از هر زاویهای که به موضوع نگاه میکنیم، بخشی از مسیر بسته است.
بهنظر من قیمت ایزوسیانات در ماههای آینده ممکن است به ارقام بسیار بالاتری برسد و این مسئله عملا خارج از اختیار تولیدکننده است. تصمیمگیر اصلی اقتصاد کشور بانک مرکزی است و ما فقط تلاش میکنیم مجموعههای خود را حفظ کنیم. آنچه امروز در حال رخ دادن است، بهنظر من تغییرات اقتصادی عمیق و گستردهای است که هنوز ابعاد واقعی آن بهطور کامل مشخص نشده است.
پلییورتان- شما حدود یک سال است وارد حوزه تولید شدهاید و طبیعتا این سرمایهگذاری بر اساس شناخت بازار و تجربه قبلیتان در بازرگانی پلییورتان انجام شده است. امروز اگر به زنجیره صنعت پلییورتان نگاه کنیم، بهنظر شما کدام بخشها بیشترین ظرفیت سرمایهگذاری و رشد را دارند؟
بالاپور: با وجود تمام مشکلاتی که درباره آن صحبت کردیم، من همچنان به آینده این صنعت خوشبین هستم. ایران ظرفیت رشد بسیار بالایی دارد و ما هم با همین نگاه وارد حوزه تولید شدیم. باور ما این است که صنایع پاییندستی پتروشیمی در ایران هنوز جای توسعه فراوان دارند.
در برخی محصولات، هنوز وابستگی ما به خارج تا ۸۰ درصد است و در برخی دیگر این نسبت به حدود ۵۰ درصد میرسد، اما توان داخلیسازی بخش عمدهای از این محصولات در کشور وجود دارد. با راهاندازی مجدد ظرفیتهای پتروشیمی و بهبود شرایط تأمین مواد اولیه، قطعاً امکان توسعه صادراتمحور در این صنعت بیشتر خواهد شد.
ایران از نظر انرژی، نیروی انسانی، دسترسی به مواد اولیه پتروشیمی و هزینههای تولید مزیتهای جدی دارد و بهنظر من بازار کشورهای اطراف مانند افغانستان، پاکستان و کشورهای حوزه CIS میتواند بهطور جدی در اختیار تولیدکنندگان ایرانی قرار بگیرد.
در ۲۰ سال گذشته دانش فنی بسیار خوبی در صنعت پلییورتان ایران شکل گرفته است. اگر به گذشته برگردیم، بخش عمده مواد و سیستمهای پلییورتان کاملا وارداتی بود و تصور تولید داخلی بسیاری از این محصولات وجود نداشت. اما امروز شرکتهای ایرانی توان تولید کامل سیستمهای پلییورتان کفش را دارند و حتی ایزوسیانات نیز در داخل کشور تولید میشود. موضوعی که شاید ۱۵ سال پیش شبیه یک رویا بود.
کشورهای منطقه امروز تازه در حال ورود به این صنعت هستند. چه در عراق، چه افغانستان و چه آذربایجان. این کشورها بهتدریج خطوط تولید کفش و صنایع وابسته را راهاندازی میکنند و طبیعتا برای تأمین مواد اولیه، ایران نزدیکترین و اقتصادیترین گزینه برای آنها خواهد بود.
پلییورتان- با توجه به شرایط فعلی، بهنظر شما بهترین استراتژی برای عبور از این فضای بحرانی چیست؟
بالاپور: واقعیت این است که در زمان طوفان و سونامی، مهمترین کار حفظ بقاست. ما در چند ماه گذشته عملا در شرایط طوفانی قرار داشتیم و بهنظر من در چنین شرایطی نباید به فکر سود و توسعه بود، بلکه باید تمرکز روی حفظ مجموعه، نیروهای انسانی و تداوم فعالیت باشد تا این دوره بحرانی عبور کند و دوباره بتوان مسیر توسعه را ادامه داد.
پلییورتان- هنگام راهاندازی این سرمایهگذاری، موضوعات زیستمحیطی و پایداری محصولات تا چه اندازه برای شما اهمیت داشت؟
بالاپور: اتفاقا این موضوع یکی از محورهای اصلی نگاه ما بود. ما از ابتدا درباره انتخاب صنعت بسیار فکر کردیم و حتی گزینه ورود به برخی حوزههای پلاستیکی را هم بررسی کردیم، اما در نهایت به این نتیجه رسیدیم که آینده جهان به سمت محدود کردن محصولات با ماندگاری بسیار طولانی و تجزیهناپذیر حرکت میکند.
دلیل انتخاب صنعت پلییورتان برای ما این بود که بسیاری از کاربردهای آن در حوزههایی است که نیاز به دوام بلندمدت دارند. مثل عایقهای ساختمانی، یخچال، پنل، کفپوشهای صنعتی یا پوششهای مقاوم. این محصولات باید سالها عملکرد پایدار داشته باشند و در بسیاری موارد استفاده از مواد کاملاً «زیستپایه» در آنها امکانپذیر نیست، چون دوام و کارایی لازم را از دست میدهند.
از طرف دیگر، ما در کارخانه تلاش کردیم سیستمهای دقیقی برای بازیابی ضایعات و مدیریت مواد شیمیایی طراحی کنیم تا کمترین آسیب زیستمحیطی ایجاد شود. بخشی از گلیکولها و مواد مصرفی نیز وارد چرخه بازیافت صنعتی میشوند و حتی آب مصرفی سیستمها تا حد زیادی قابل بازگشت و استفاده مجدد است.
پلییورتان- در یکی از گفتوگوهای قبلی مجله با دکتر برمر در پژوهشگاه پلیمر، ایشان تاکید داشتند که معمولاً فقط درباره بازیافتپذیری یا زیستپایه بودن محصولات صحبت میشود، در حالیکه نقش پلییورتان در صرفهجویی انرژی ساختمانها کمتر مورد توجه قرار میگیرد. شما این موضوع را چگونه میبینید؟
بالاپور: بهنظر من این نگاه بهتدریج در کشور شکل خواهد گرفت. سالها انرژی در ایران بسیار ارزان بود و به همین دلیل حساسیت زیادی نسبت به عایقکاری و بهینهسازی مصرف انرژی وجود نداشت. اما با تغییرات اقتصادی و افزایش هزینه انرژی، طبیعتا اهمیت استفاده از عایقهای حرارتی، صوتی و رطوبتی بیشتر میشود.
وقتی هزینه انرژی واقعیتر شود، سازندگان نیز ناچار خواهند بود مانند کشورهای توسعهیافته از سیستمهای عایق پلییورتانی و فناوریهای بهینهسازی مصرف انرژی استفاده کنند. بهنظر من بخشی از تحول آینده صنعت ساختمان و حتی صنعت پلییورتان در ایران دقیقا از همین نقطه آغاز خواهد شد.