گفتوگو با علی اکبر اخوت، مدیرعامل گروه صنعتی پارس: تابآوری صنعت از مسیر بومیسازی تولید مواد اولیه میگذرد
صنعت پلییورتان ایران امروز بیش از هر زمان دیگری درگیر بازتعریف زنجیره تامین، مواد اولیه و مزیتهای رقابتی خود شده است. فضایی که در آن، شرکتها دیگر تنها تولیدکننده نیستند، بلکه ناچارند همزمان نقش توسعهدهنده فناوری، تامینکننده زنجیره و حتی طراح مسیرهای جدید واردات را ایفا کنند. شیمی پلیمر پارس ایرانیان یکی از همین مجموعههاست. شرکتی که از دل صنعت کفش شکل گرفت و امروز از سنتز پلیاسترها و تولید ادیتیوهای تخصصی پلییورتان تا چسبهای لمینیت بدون حلال را در سبد فعالیت خود دارد.
اخوت، مدیرعامل گروه صنعتی پارس، تنها از بحران تأمین یا افزایش قیمتها صحبت نمیکند. بلکه تصویری از صنعتی ارائه میدهد که همزمان درگیر بازسازی زنجیره تأمین، تغییر رفتار بازار، فشار واردات و ضرورت بومیسازی فناوری است. روایتی از صنعتی که بهگفته او، برای عبور از آیندهای پرتنش، بیش از هر زمان دیگری به «زیرساخت»، «تابآوری» و «نگاه بلندمدت» نیاز دارد.
اخوت: بنده اخوت مدیرعامل گروه صنعتی پارس هستم. زیرمجموعههای این گروه شامل واحد صنعتی کفش پارس، گروه توسعه پایدار کفش پارس، چرم پارس و شرکت شیمی پلیمر پارس ایرانیان است. همچنین اخیرا یک مجموعه بازرگانی جدید نیز به ساختار گروه اضافه شده است.
فعالیت مجموعه در ابتدا از صنعت کفش آغاز شد. حوزهای که مرحوم پدرم سالها در آن فعالیت داشتند. در ادامه، تلاش کردیم زنجیره تامین و نیازهای مرتبط با این صنعت را بهتدریج تکمیل کنیم. بر همین اساس، ابتدا مجموعه چرم پارس شکل گرفت و سپس برای تامین نیازهای تخصصی این حوزه، شرکت شیمی پلیمر پارس ایرانیان تأسیس شد. در واقع مسیر توسعه ما بر مبنای تکمیل زنجیره تولید و تامین شکل گرفته است.
پلییورتان: ورود به حوزه مواد شیمیایی و پلییورتانها، بهویژه در بخش مواد اولیه و افزودنی ها، نیازمند دانش فنی و زیرساخت تخصصی است. مهمترین دستاوردهای فنی و محصولات بومیسازیشده مجموعه شما در این حوزه چیست؟
اخوت: ما فعالیت خود را از حوزه سنتز پلیاسترها آغاز کردیم. چراکه پلییورتانهای مورد استفاده در صنعت کفش، هدف اولیه ما بودند. بهمرور و متناسب با نیاز بازار، وارد حوزههای دیگر صنعت پلییورتان شدیم. از جمله پلییورتانهای مرتبط با صنعت چرم و همچنین تولید ادیتیوهای تخصصی.
در حال حاضر بخشی از ادیتیوهای مورد نیاز صنعت پلییورتان را بومیسازی کردهایم. موادی مانند تاخیردهندهها، ضدشرینگها و برخی افزودنیهای مورد استفاده در فرمولاسیونهای پلییورتانی از جمله محصولاتی هستند که در داخل مجموعه طراحی و تولید میشوند.
پلییورتان: با توجه به اتفاقات اخیر، جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل که منجر به آسی دیدن برخی پتروشیمیها زیرساختها، از جمله پتروشیمی کارون شد. نگرانیهای جدی درباره تامین ایزوسیاناتها شکل گرفته است. ارزیابی شما از شرایط فعلی بازار چیست؟
اخوت: در حال حاضر، مهمترین نگرانی صنعت، موضوع تامین مواد اولیه است. با توجه به اتفاقاتی که در صنعت پتروشیمی رخ داده، بهنظر میرسد در کوتاهمدت ناچار به افزایش واردات مواد اولیه خواهیم بود.
البته همزمان، محدودیتهای ناشی از تحریمها و مسائل حملونقل نیز شرایط را پیچیدهتر کرده است. برخی مسیرهای تامین و حمل کالا همچنان در ابهام قرار دارند و هنوز نمیتوان با قطعیت درباره پایداری آنها صحبت کرد. به همین دلیل، ما در حال بررسی و ارزیابی چند مسیر مختلف هستیم تا بتوانیم گزینههای قابل اتکاتری برای تامین مواد اولیه پیدا کنیم.
پلییورتان: بهنظر میرسد یکی از چالشهای اصلی فعلی، موضوع لجستیک و مسیرهای واردات مواد اولیه تحت تاثیر جنگ و محاصره دریایی باشد. اکنون چه موانعی در این بخش وجود دارد؟
اخوت: بله، دقیقا همینطور است. در حال حاضر حتی ورود برخی مواد اولیه، بهویژه ایزوسیاناتها وMDI، از مسیر ترکیه با مشکلات جدی مواجه شده است. عملا شرایطی به وجود آمده که محمولهها برای مدت طولانی پشت مرز باقی میمانند و امکان عبور پیدا نمیکنند. این مسئله طبیعتا فشار زیادی به زنجیره تامین وارد کرده است.
از سوی دیگر، مسیرهای جایگزین مانند حمل ریلی یا برخی مسیرهای منطقهای نیز هنوز برای ما تجربهشده و شفاف نیستند. پیشتر کشورهایی مانند افغانستان و تاجیکستان از بخشی از این مسیرها استفاده میکردند، اما در ایران کمتر بهصورت عملیاتی مورد استفاده قرار گرفتهاند. در نتیجه هنوز نمیتوان با اطمینان درباره زمانبندی، هزینه و قابلیت اتکای این مسیرها صحبت کرد.
پلییورتان: آیا مسیرهایی مانند پاکستان یا حمل ریلی از چین میتوانند بخشی از این چالش را برطرف کنند؟
اخوت: این مسیرها در حال بررسی هستند. در حال حاضر با برخی افراد مذاکراتی انجام دادهایم تا امکان واردات کالا از طریق پاکستان یا مسیرهای ریلی را ارزیابی کنیم. اما هنوز به جمعبندی قطعی نرسیدهایم. نه از نظر هزینه و نه از نظر زمان و پایداری تامین.
واقعیت این است که هنوز زمان زیادی از این شرایط نگذشته و بسیاری از این مسیرها در مرحله آزمون و ارزیابی قرار دارند. به همین دلیل، فعلا نمیتوان با قطعیت گفت کدام مسیر میتواند بهعنوان جایگزین پایدار مورد استفاده قرار گیرد.
پلییورتان: با توجه به شرایط فعلی، فکر میکنید صنعت پلییورتان ایران در ماههای آینده با چه وضعیتی روبهرو خواهد شد؟
اخوت: در شرایط فعلی، مهمترین موضوع این است که مسیرهای جایگزین بهدرستی شناسایی و ارزیابی شوند. طبیعتاً هر تغییری در مسیر تأمین، هزینههای جدیدی به صنعت تحمیل میکند و باید مشخص شود کدام گزینه از نظر اقتصادی و اجرایی منطقیتر است.
در حال حاضر، بسیاری از تصمیمها هنوز در مرحله بررسی و ارزیابی قرار دارند و صنعت نیاز دارد ابتدا تصویر روشنتری از وضعیت مسیرهای تأمین و واردات به دست بیاورد.
پلییورتان: صنعت کفش ایران یکی از مصرفکنندگان اصلی مواد پلییورتانی است. با توجه به افزایش قیمت مواد اولیه، محدودیتهای ارزی و مشکلات واردات، امروز تولیدکنندگان کفش چه مطالباتی از تامینکنندگان مواد اولیه دارند؟ آیا بازار به سمت فرمولاسیونهای اقتصادیتر حرکت کرده یا همچنان کیفیت، اولویت اصلی است؟
اخوت: واقعیت این است که وقتی قدرت خرید در جامعه کاهش پیدا میکند، طبیعتا نگاه بازار نیز تغییر میکند. کیفیت زمانی برای مصرفکننده در اولویت قرار میگیرد که توان پرداخت هزینه آن وجود داشته باشد. اما در شرایط فعلی، بهدلیل کاهش قدرت خرید، بازار ناخواسته به سمت محصولات اقتصادیتر حرکت میکند.
طبیعتا کیفیت همواره هزینهبر است و هر سطح بالاتری از کیفیت، هزینههای بیشتری را به محصول تحمیل میکند. در نتیجه، در شرایط کنونی بخشی از بازار به سمت کاهش هزینهها و انتخاب فرمولاسیونهای اقتصادیتر حرکت خواهد کرد. موضوعی که تا حد زیادی ناشی از شرایط اقتصادی حاکم بر بازار است.
پلییورتان: در چنین شرایطی، آیا حفظ کیفیت در کنار افزایش قیمت تمامشده همچنان امکانپذیر است؟ یا فشار رقابت، تولیدکننده را ناچار به تغییر برخی پارامترهای کیفی میکند؟
اخوت: مسئله اصلی این است که هزینههای تولید در ایران نسبت به بسیاری از کشورها افزایش قابل توجهی پیدا کرده است. در آینده نیز احتمالاً با حجم بیشتری از واردات، بهویژه از سوی چین، مواجه خواهیم شد. محصولاتی که در بسیاری موارد با قیمت پایینتری نسبت به تولیدات داخلی عرضه میشوند.
این اختلاف هزینه، شرایط رقابت را برای تولیدکننده داخلی دشوار میکند. طبیعتا وقتی هزینههای تحمیلی به تولید در داخل افزایش پیدا میکند، تولیدکننده ناچار است برای حفظ حضور خود در بازار، برخی پارامترها را بازتعریف کند.
منظور از این موضوع لزوما حذف کیفیت نیست، بلکه مدیریت شرایط رقابتی است. بخشی از بازار بهدنبال محصولات ویژه و سطح بالاست که طبیعتا هزینه تولید بیشتری هم دارند، اما بخش گستردهای از بازار به سمت تولیدات انبوه و اقتصادی حرکت میکند. محصولاتی که در تیراژ بالا تولید میشوند و حساسیت کمتری نسبت به جزئیات دارند. در چنین فضایی، تولیدکننده ناچار است میان سطح کیفیت، هزینه تولید و توان خرید بازار، تعادل ایجاد کند.
پلییورتان: مجموعه شما در حوزه چسبهای لمینیت بدون حلال نیز فعالیت دارد. با توجه به روند جهانی کاهش VOC و حرکت صنایع بستهبندی به سمت سیستمهای سبزتر، آینده چسبهای بدون حلال را در ایران چگونه ارزیابی میکنید؟
اخوت: در صنعت بستهبندی ایران، سالهاست که از سیستمهای مختلف لمینیت استفاده میشود.چه چسبهای حلالی و چه بدون حلال. طبیعتا هرچه فرآیندها به سمت سیستمهای بدون حلال حرکت کنند، از نظر استانداردهای مرتبط با صنایع غذایی و الزامات بهداشتی، شرایط مطلوبتری ایجاد خواهد شد.
ما در هر دو حوزه فعالیت داریم و خوشبختانه محصولاتی که عرضه کردهایم، هم مورد تایید مشتریان قرار گرفته و هم الزامات سازمان غذا و دارو را پاس کردهاند.
پلییورتان: در بخش تحقیق و توسعه شرکت، به موضوع جایگزینی مواد نامطلوب زیستمحیطی اشاره شده است. امروز واحد R&D مجموعه بیشتر بر چه حوزههایی متمرکز است؟
اخوت: در واحد تحقیق و توسعه تلاش ما این است که روی محصولاتی کار کنیم که پاسخگوی نیازهای نسل جدید صنعت پلییورتان باشند. طبیعتا بخشی از این پروژهها هنوز در مرحله توسعه قرار دارند و ترجیح میدهیم پس از نهاییشدن و اطمینان از عملکرد کامل آنها، اطلاعات دقیقتر را منتشر کنیم.
اعتقاد ما این است که یک محصول ابتدا باید تمامی آزمونها و الزامات فنی و عملکردی را با موفقیت پشت سر بگذارد و سپس به بازار معرفی شود. به همین دلیل فعلا ترجیح میدهیم جزئیات پروژهها پس از نهاییشدن اعلام شود.
پلییورتان: پس از بحرانهای اخیر، بحث تابآوری صنعتی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. از نگاه شما مهمترین ضعفهای ساختاری صنعت پلییورتان ایران در حوزه مواد اولیه، انرژی و فناوری چیست؟
اخوت: به اعتقاد من، مسئله فقط محدود به صنعت نیست و ابعاد فرهنگی و ساختاری گستردهتری دارد. توسعه صنعتی نیازمند شکلگیری یک فرهنگ عمومی در سطح جامعه است. فرهنگی که همه بخشها در آن مشارکت داشته باشند، نه فقط بخشی از صنعت یا مدیریت.
برای عبور از شرایط دشوار، کشور نیازمند نگاه بلندمدت، صبوری و پذیرش جمعی است. این موضوع صرفا با تصمیم مدیریتی حل نمیشود و به زمان و فرهنگسازی نیاز دارد.
نمونه آن را میتوان در کشورهایی مانند آلمان پس از جنگ جهانی دوم مشاهده کرد که توانستند با اتکا به فرهنگ کاری و انسجام اجتماعی، مسیر بازسازی صنعتی را طی کنند. بهنظر من، در ایران نیز این ظرفیت وجود دارد و اگر این نگاه در همه سطوح جامعه تقویت شود، امکان توسعه و عبور از بحرانها فراهم خواهد شد.
پلییورتان: اگر امروز امکان تدوین یک نقشه راه ملی برای صنعت پلییورتان ایران را داشتید، نخستین اولویت شما چه بود؟
اخوت: بدون تردید، نخستین اولویت باید بومیسازی و توسعه زیرساخت تأمین مواد اولیه باشد. تا زمانی که بخش مهمی از نیاز صنعت وابسته به واردات باشد، این صنعت همواره در معرض بحران قرار خواهد داشت.
صنعت پلییورتان ایران برای توسعه پایدار نیازمند سرمایهگذاری جدی در حوزه تولید مواد اولیه و ایجاد زیرساختهای پتروشیمی مرتبط است تا بتواند خوراک صنایع پاییندستی را بهصورت پایدار تأمین کند.